Οι φωτογραφίες, που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας σε μια ιστοσελίδα δημοπρασιών, από την Πρωτομαγιά του ’44, από τον τόπο της θυσίας στην Καισαριανή, πάγωσαν το βλέμμα και την ανάσα. Για πρώτη φορά ένα ντοκουμέντο από εκείνη την ημέρα, όταν οι δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές, δημιουργεί ένα άνοιγμα στον χρόνο, χαράσσει μια ρωγμή απ' όπου περνά το φως και μαζί του το ρίγος.
Ρίγος, γιατί στα πρόσωπα εκείνων των ανθρώπων δεν διακρίνει κανείς φόβο, αλλά αξιοπρέπεια. Οι κομμουνιστές, που στάθηκαν απέναντι στα όπλα, δε λύγισαν. Προτίμησαν να πεθάνουν παρά να προδώσουν τα ιδανικά τους. Δεν διαπραγματεύτηκαν την πίστη τους στη λευτεριά και τo δίκιο. Μέσα στη βαρβαρότητα και στη φωτιά της σύγκρουσης κράτησαν όρθιο το ανάστημά τους. Ήταν ήρωες με απόλυτη συνείδηση του ρόλου τους και της θέσης τους στην ιστορία. Ήξεραν ότι το τίμημα θα ήταν η ζωή τους και το πλήρωσαν με καθαρό βλέμμα.
Η ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στο αίμα και τους αγώνες των ανθρώπων, που δεν μπορεί να θαφτεί. Όσο κι αν επιχειρήθηκε να σβηστεί, να διαστρεβλωθεί ή να περιθωριοποιηθεί, επιστρέφει. Είναι σαν να έχει μια εσωτερική ανάγκη να αποκαλυφθεί, να λάμψει, να σταθεί ξανά μπροστά μας και να ζητήσει δικαίωση. Αυτές οι φωτογραφίες είναι ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας, αλλά είναι και μία απόδειξη ότι η μνήμη δεν υπακούει στη λήθη.
Και ο ήλιος έλαμπε εκείνη τη μέρα. Μια φωτεινή, ανοιξιάτικη μέρα στην κατεχόμενη Ελλάδα. Το φως έπεφτε πάνω στα πρόσωπά τους την ώρα που αποχαιρετούσαν τον κόσμο. Υπάρχει κάτι βαθιά συγκλονιστικό σε αυτή την αντίθεση: η φύση να ανθίζει, ο ουρανός να είναι καθαρός και άνθρωποι να οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Σαν να τους συνόδευε ο ίδιος ο ήλιος στο τελευταίο τους βήμα και έκανε το βλέμμα τους να λάμπει ακόμα περισσότερο, φώτιζε το μέτωπό τους και ζέστανε το δέρμα τους. Τους σφιχταγκάλιασε μέχρι την τελευταία τους πνοή.
Κάτω απ' τον ήλιο αναγαλιάζαν οι ελιές
Και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια...*
Φορούσαν ευτελή ρούχα, ρετάλια σχεδόν. Ρούχα φτωχά, ταλαιπωρημένα από φυλακές και εξορίες. Κι όμως, μέσα σε αυτά τα κουρέλια στεκόταν μια ανιδιοτέλεια και μια παρρησία που τους έκανε γίγαντες. Τους μεγάλωνε η πίστη τους στον άνθρωπο και την κοινωνική απελευθέρωση. Οι κομμουνιστές της εποχής ήταν τιτάνες, όχι γιατί δεν φοβήθηκαν, αλλά γιατί ξεπέρασαν τον φόβο και τον αντιμετώπισαν με περιφρόνηση, γιατί η εποχή επέβαλε να γίνουν τιτάνες...
Και ίσως αυτό που συγκλονίζει περισσότερο είναι η αίσθηση της συνέχειας. Εκείνη η στιγμή δεν έμεινε παγωμένη στο 1944. Κυλά μέσα στον χρόνο, φτάνει ως εμάς, μας αγγίζει. Κάθε γενιά καλείται να σταθεί απέναντι στο ύψος που επιτάσσει η ιστορία και η ανάγκη της να τρέξει μπροστά. Οι εκτελεσμένοι της Καισαριανής δεν είναι απλώς μορφές ενός μακρινού παρελθόντος, είναι φάρος και παράδειγμα, είναι πήχης, χρέος και υπόσχεση, άσβεστο κίνητρο για αποφασιστικότητα, ετοιμότητα σε κάθε δοκιμασία. Στο κάλεσμα της ιστορίας για τον σοσιαλισμό θα ξαναγεννηθούν οι νέοι μας τιτάνες.
Κι είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κι έξω.
Κόλλα τ’ αφτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα...**
Ανατριχιάζουμε, λοιπόν, όχι μόνο από συγκίνηση. Ανατριχιάζουμε από το βάρος του χρέους. Από την ευθύνη που περνά από γενιά σε γενιά. Οι εικόνες αυτές δεν μας καλούν απλώς να θυμηθούμε, αλλά μας καλούν να συνεχίσουμε. Να αναλογιστούμε τι σημαίνει να παλεύεις για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση. Ανατριχιάζουμε, κρατάμε την ανάσα μας, ευγνωμονούμε τους θυσιασμένους για την κληρονομιά που άφησαν πίσω, υποσχόμαστε ότι ο ήλιος που έλαμπε εκείνη τη μέρα δεν έδυσε μαζί τους. Θα ανατείλει ξανά, ως ήλιος δικαιοσύνης και κοινωνικής απελευθέρωσης, φωτίζοντας τους δρόμους που εκείνοι άνοιξαν με τη θυσία τους. Και αυτό το φωτεινό μονοπάτι θα το διαβούμε. Θα βγούμε νικητές κι ας είναι οι θυσίες μας βαριές...
*Federico Garcia Lorca - Νίκος Καββαδίας
**Πρωτομαγιά του 44' - Κώστας Βάρναλης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου