Από την πίτσα που εμφανίζεται κερασμένη μέχρι το ψωμί που μπήκε στο μικροσκόπιο των διωκτικών αρχών, η ελληνική επιχειρηματικότητα σερβίρει ένα καινούργιο μενού. Ορεκτικό η φοροδιαφυγή, κυρίως πιάτο τα εκατομμύρια και λογαριασμός που θα πληρώσουν, όπως πάντα, οι εργαζόμενοι.
Κάποτε λέγαμε «βγάζει το ψωμί του τίμια». Σήμερα, με όσα έρχονται στο φως, η έκφραση χρειάζεται αναθεώρηση. Διότι στην Ελλάδα του επιχειρηματικού θαύματος, ακόμη και το ψωμί μπορεί να αποκτήσει αστυνομικό ενδιαφέρον, ενώ η πίτσα να μεταμορφωθεί από ιταλική σπεσιαλιτέ, σε αντικείμενο φορολογικής έρευνας.
Πρώτα η Pizza Fan, ύστερα οι φούρνοι «Το Χωριάτικο». Δύο διαφορετικές υποθέσεις, που ήρθαν στην επικαιρότητα σχεδόν ταυτόχρονα, προσφέροντας άφθονο υλικό για μια καινούργια τηλεοπτική εκπομπή μαγειρικής: «Μαγειρεύοντας τους ισολογισμούς».
Στην πρώτη περίπτωση, η έρευνα αφορά καταγγελλόμενη συστηματική απόκρυψη τζίρου, μέσω ειδικού λογισμικού.
Στη δεύτερη, οι αρχές ερευνούν υπόθεση οικονομικής απάτης εκατομμυρίων. Οι ευθύνες μένει να αποδειχθούν δικαστικά. Ωστόσο, το πολιτικό ερώτημα υπάρχει ήδη: Πόσο αποτελεσματικοί είναι οι περίφημοι ελεγκτικοί μηχανισμοί και ποιος προστατεύει τους εργαζόμενους όταν μια μεγάλη επιχείρηση βρίσκεται αντιμέτωπη με τέτοιες κατηγορίες;
Και κυρίως, γιατί στην Ελλάδα η τεχνολογία μπορεί να παρακολουθεί σχεδόν τα πάντα, αλλά χρειάζονται καταγγελίες και πολύμηνες έρευνες για να αποκαλυφθούν πιθανές παραβάσεις μεγάλης κλίμακας;
Η ψηφιακή επανάσταση, βλέπετε, έχει πολλές χρήσεις. Άλλοι χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να ανακαλύψουν καινούργια φάρμακα. Άλλοι, για να εξαφανίζουν πίτσες από λογιστικά βιβλία και φορολογικά δεδομένα.
Είναι η πρώτη φορά, που το θαύμα του πολλαπλασιασμού των άρτων και των ιχθύων, αποκτά το αντίθετό του. Τον πολλαπλασιασμό των πωλήσεων και την εξαφάνιση των εισπράξεων.
Κι όλα αυτά σε μια χώρα όπου ο μισθωτός καλείται να αποδείξει ηλεκτρονικά, μέχρι και την τελευταία τυρόπιτα που αγόρασε.
Το «κέρασμα» το πληρώνουμε εμείς
Το πιο ενδιαφέρον δεν είναι μόνο οι καταγγελίες. Είναι η κοινωνική γεωγραφία των ελέγχων. Ο εργαζόμενος που καθυστερεί να πληρώσει έναν λογαριασμό, γνωρίζει πολύ καλά την ταχύτητα των εισπρακτικών μηχανισμών. Ο συνταξιούχος δεν έχει στη διάθεσή του λογισμικό εξαφάνισης υποχρεώσεων. Ούτε ο μικροεπαγγελματίας διαθέτει στρατιά φοροτεχνικών.
Εδώ, όμως, ανακύπτει μια απορία. Όταν η φοροδιαφυγή παίρνει βιομηχανικές διαστάσεις, πού βρίσκεται το πολυδιαφημισμένο ψηφιακό κράτος;
Μήπως είναι απασχολημένο να στέλνει ειδοποιήσεις για απλήρωτα τέλη κυκλοφορίας;
Δεν σημαίνει βέβαια, ότι κάθε επιχείρηση παρανομεί. Σημαίνει ότι η επίκληση της επιχειρηματικότητας, δεν μπορεί να λειτουργεί ως πιστοποιητικό αθωότητας, ούτε ως άλλοθι για ανεπαρκείς ελέγχους.
Η πίτσα που δε σήκωνε χιούμορ!
Η Pizza Fan είχε απασχολήσει τον «Ριζοσπάστη» και πριν από τη σημερινή υπόθεση. Τον Σεπτέμβρη του 2025, η απόλυση του κωμικού Πάρι Ρούπου είχε προκαλέσει αντιδράσεις. Η ΚΝΕ είχε εκφράσει τη συμπαράστασή της, καταγγέλλοντας την εργοδοτική λογοκρισία, ενώ το Σωματείο Κωμικών είχε συνδέσει την απόλυση με πιέσεις ακροδεξιών κύκλων εξαιτίας του περιεχομένου μιας παράστασης.
Πρόκειται για διαφορετική υπόθεση, που όμως επιτρέπει μια εξαιρετικά σατιρική παρατήρηση.
Το χιούμορ ενός εργαζομένου μπορεί να θεωρηθεί πρόβλημα για την εικόνα μιας επιχείρησης. Το «χιούμορ» των λογιστικών εγγραφών, αντιθέτως, χρειάζεται ολόκληρη αστυνομική έρευνα για να αξιολογηθεί.
Μια ατάκα μπορεί να κοστίσει μια θέση εργασίας. Μια απόκρυψη εκατομμυρίων απαιτεί πραγματογνωμοσύνη.
Όσο για την υπόθεση των φούρνων «Το Χωριάτικο» προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην επικαιρότητα. Δεν χρειάζεται να προεξοφλήσουμε την έκβαση της έρευνας, για να διατυπώσουμε το εξής απλό ερώτημα: Ποιος ελέγχει τους ελεγκτές και ποιος εξασφαλίζει ότι οι επιχειρηματικοί όμιλοι υπόκεινται στους ίδιους κανόνες με όλους τους υπόλοιπους; Άλλωστε ο ιδιοκτήτης του Χωριατικου είχε συλληφθεί το 2008 στο πλαίσιο έρευνας για κύκλωμα σωματεμπορίας, η δράση του οποίου αποκαλύφθηκε το 2010.
Το 902.gr και ο «Ριζοσπάστης» έχουν καταγράψει συνδικαλιστικές παρεμβάσεις σε χώρους εργασίας με την επωνυμία «Χωριάτικο», αναδεικνύοντας τη σημασία της οργανωμένης παρουσίας των εργαζομένων στον επισιτισμό. Και αυτό είναι ουσιαστικότερο από τα εύκολα λογοπαίγνια για φραντζόλες και εκατομμύρια.
Διότι πίσω από τις φωτεινές ταμπέλες, τις προσφορές και τις διαφημιστικές καμπάνιες υπάρχουν άνθρωποι. Αρτοποιοί, πωλητές, διανομείς, καθαρίστριες, υπάλληλοι. Αυτοί δεν είναι ούτε μέτοχοι ούτε μεγαλοεπενδυτές. Δεν συμμετέχουν στη διανομή των κερδών. Συμμετέχουν όμως καθημερινά στην παραγωγή τους.
Και όταν ξεσπά μια μεγάλη οικονομική υπόθεση, οι ίδιοι άνθρωποι κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με ανασφάλεια για τη δουλειά και τον μισθό τους.
Αυτό είναι το πραγματικό κοινωνικό σκάνδαλο, που δεν πρέπει να εξαφανιστεί πίσω από τις εντυπωσιακές συλλήψεις. Ένα σκάνδαλο που εξελίσσεται -και διευρύνεται συνεχώς- σ' ένα καινούργιο εστιατόριο με την επωνυμία «Η Ανταγωνιστική Οικονομία», που στην είσοδό του, μια επιγραφή ενημερώνει:
«Το κατάστημα λειτουργεί με τις ευλογίες της ελεύθερης αγοράς».
Στο μενού υπάρχει πίτσα επιχειρηματικότητας, ψωμί ανάπτυξης, σαλάτα φορολογικής δικαιοσύνης και επιδόρπιο ατομικής ευθύνης. (Το τελευταίο σερβίρεται αποκλειστικά στους μεγαλοιδιοκτήτες.)
Όταν έρχεται ο λογαριασμός, ο σερβιτόρος ανακοινώνει: «Για τα κέρδη απευθυνθείτε στην επιχείρηση. Για τις ζημιές, παρακαλώ, στο Δημόσιο».
Και κάπου εδώ τελειώνει το αστείο.
Γιατί τα ερωτήματα που θέτουν οι συγκεκριμένες υποθέσεις, δεν αφορούν μόνο τις ταμειακές μηχανές. Αφορούν το ποιος καρπώνεται τον πλούτο, ποιος υφίσταται τις συνέπειες των παραβάσεων και πόσο ουσιαστικά προστατεύεται η εργασία.
Αφορούν ακόμη, μια οικονομία όπου ο εργαζόμενος πρέπει να αποδεικνύει διαρκώς, ότι αξίζει τον μισθό του, ενώ η μεγάλη επιχείρηση εμφανίζεται ως αυτονόητος ευεργέτης της κοινωνίας.
Η δικαστική διερεύνηση οφείλει να προχωρήσει χωρίς προκαταλήψεις, αλλά και χωρίς εξαιρέσεις
Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να πληρώσουν το κόστος των υποθέσεων που ερευνώνται.
Άλλωστε, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στον άνθρωπο που ζυμώνει το ψωμί και σε εκείνον που διαχειρίζεται τα εκατομμύρια από την πώλησή του. Ο πρώτος ξέρει πολύ καλά πόσος κόπος και ιδρώτας χρειάζεται για να φουσκώσει το ζυμάρι. Ο δεύτερος καλείται τώρα, όπου υπάρχουν κατηγορίες, να εξηγήσει πώς φούσκωσαν ή εξαφανίστηκαν οι αριθμοί.
Και το πιο εξωφρενικό; Σε μια χώρα όπου το ψωμί γίνεται ολοένα ακριβότερο για τους πολλούς, όλο και πιο λίγοι τελικά τρώνε το παντεσπάνι.
