Αρχειακό υλικό από την οργάνωση της Λαϊκής Εκπαίδευσης στις Ελεύθερες Περιοχές

 

Η πράξη 5 για τη Λαϊκή Εκπαίδευση

Τιμώντας την επέτειο των 80 χρόνων από την έναρξη της τρίχρονης εποποιίας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, ο «Ριζοσπάστης» συνεχίζει να δημοσιεύει υλικό από το Αρχείο του ΚΚΕ. Σήμερα, παίρνουμε αφορμή από το άρθρο που δημοσιεύσαμε το περασμένο Σαββατοκύριακο (4-5 Απρίλη) με τίτλο «Η οργάνωση και ο χαρακτήρας της Λαϊκής Εκπαίδευσης στην Ελεύθερη Ελλάδα».

Οπως αναφέρονταν σε αυτό, «η δημιουργία περιοχών υπό τον έλεγχο του ΔΣΕ έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη οργάνωσης της κοινωνικής και πολιτικής ζωής και συγκρότησης λαογέννητων θεσμών για την επίλυση των οξυμένων προβλημάτων και αναγκών των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων. Μέσα σ' αυτές τις συνθήκες - συνθήκες ένοπλης πάλης - ο ΔΣΕ ανέπτυξε μια συστηματική εκπαιδευτική προσπάθεια, αναδεικνύοντας τη μόρφωση ως αναπόσπαστο στοιχείο του αγώνα του. Οι δεσμοί του ΔΣΕ με τον λαό εκφράζονταν όχι μόνο στη συμμετοχή και τη στήριξη την οποία αυτός του πρόσφερε, αλλά και στο περιεχόμενο της παιδείας, την οποία ο ΔΣΕ οργάνωνε - μιας παιδείας κοντά στις ανάγκες και τα βιώματα αυτού του λαού».

* * *

Στο Αρχείο του ΚΚΕ μεταξύ άλλων περιλαμβάνονται διαταγές και οδηγίες της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης και της Υπηρεσίας Λαϊκής Παιδείας, εκπαιδευτικό και άλλο υλικό από τη λειτουργία των Λαϊκών Διδασκαλείων, έντυπα και ειδήσεις που αναφέρονται στα αποτελέσματα από την προώθηση της εκπαίδευσης κ.ά.

Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση στην ιδρυτική της πράξη, αναφερόμενη στους λόγους συγκρότησής της, υπενθυμίζει τις Καταστατικές Διατάξεις του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας και σημειώνει: «Οι καταστατικές διατάξεις του Γενικού Αρχηγείου του Δημοκρατικού Στρατού της Ελλάδας της 10ης Αυγούστου 1947 εξακολουθούν να αποτελούν τη βάση για τα δικαιώματα, ελευθερίες και καθήκον του αγωνιζόμενου λαού».

Η διαταγή της υπηρεσίας Λαϊκής Παιδείας για την υποχρεωτική εκπαίδευση των παιδιών

Στην Πράξη 5 διαβάζουμε:

«Το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ έχοντας υπ' όψει την ανάγκη να τεθούν στις απελευθερωμένες περιοχές οι βάσεις για μια λαϊκή Εκπαίδευση προσιτή σ' όλα τα παιδιά του λαού Αποφασίζει:

Αρθρο 1 - Η στοιχειώδης Εκπαίδευση είναι εξάχρονη, υποχρεωτική και δωρεάν για όλα τα παιδιά του λαού.

Αρθρο 2 - Κάθε Λαϊκό Συμβούλιο έχει υποχρέωση να οργανώσει στο χωριό ένα σχολείο. (...)

Αρθρο 3 - Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν διπλωματούχοι δάσκαλοι το Λαϊκό Συμβούλιο διορίζει δασκάλους εκείνους που έχουν την αναγκαία μόρφωση για να διδάξουν. Οι αποδοχές των δασκάλων ορίζονται από το Λαϊκό Συμβούλιο και πληρώνονται από το ταμείο του.

Αρθρο 4 - Επίσημη γλώσσα είναι η Δημοτική. Σ' αυτή γίνεται η διδασκαλία σε όλες τις τάξεις.

Αρθρο 5 - Για τα παιδιά που ανήκουν σε Εθνικές μειονότητες ιδρύονται ιδιαίτερα σχολεία από τα Λαϊκά Συμβούλια. (...)

Αρθρο 6 - Τα Λαϊκά Συμβούλια φροντίζουν για τα βιβλία, τη γραφική ύλη κ.λπ. ιδιαίτερα των άπορων παιδιών. (...)

Αρθρο 7 - Η πράξη μας αυτή θα υποβληθεί για έγκριση στη Λαϊκή Εθνοσυνέλευση μόλις αυτή συγκληθεί (...)».

* * *

Με σκοπό να εκπαιδεύσει τους δασκάλους των λαϊκών σχολείων, αλλά και να λύσει τη στελέχωσή τους, η ΠΔΚ ίδρυσε Λαϊκά Διδασκαλεία όπως στην Αρκαδία. Στις 5/1/1949 ο Ραδιοσταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» μεταδίδει είδηση, μέσα σε συνθήκες εκκαθαριστικών επιχειρήσεων του αστικού στρατού στην Πελοπόννησο, όπου αναφέρει μεταξύ άλλων:

«Στις 20 του Δεκέμβρη έληξε η δεύτερη περίοδος του λαϊκού διδασκαλείου. Στην Ελεύθερη κωμόπολη Τρόπαια, έγινε η τελετή της απονομής πτυχίων. Την ίδια μέρα έγινε λαϊκό γλέντι. Από το λαϊκό διδασκαλείο αποφοίτησαν 43 καινούργιοι δάσκαλοι, 34 αγόρια και 9 κορίτσια. Ετσι ανοίχτηκαν στην ελεύθερη περιοχή 34 καινούργια σχολεία και 9 άλλα από αυτά που λειτουργούσαν ήδη ενισχύθηκαν με δεύτερο δάσκαλο. Οι καινούργιοι δάσκαλοι έφυγαν αμέσως για τις θέσεις τους». Ενώ στη συνέχεια η είδηση μεταφέρει τη θερμή υποδοχή που συνάντησαν από τους κατοίκους των χωριών.

Πρόγραμμα μηνιαίου Φροντιστηρίου για προετοιμασία δασκάλων

Με αίσθημα υψηλού καθήκοντος ρίχνονταν στην πολύπλευρη μάχη οι δάσκαλοι των ελεύθερων περιοχών. Δάσκαλοι από την ανατολική Θεσσαλία, με την ευκαιρία λήξης των φροντιστηρίων του Διδασκαλείου Καρίτσας και την έναρξη του νέου σχολικού χρόνου, σε χαιρετιστήριο προς την ΠΔΚ τον Οκτώβρη του 1948 αναφέρουν: «Βρισκόμαστε ολόπλευρα στο πλευρό της (σ.σ. της ΠΔΚ) και στο πλευρό του δημοκρατικού λαού και στρατού. Από τη θέση μας υποσχόμαστε να δουλέψουμε ακούραστα σε όλη τη σχολική περίοδο για την εξύψωση της λαϊκής παιδείας, την πραγματοποίηση των ιδανικών διαφώτισης του λαού και τη βοήθεια του μαχόμενου ΔΣ. Σύνθημά μας είναι: "Κανένα παιδί να μην μείνει αγράμματο". Καλούσε σε άμιλλα τους δασκάλους των άλλων ελεύθερων περιοχών για ανώτερη απόδοση δουλειάς».

* * *

Εκτός από τη δυνατότητα μόρφωσης για όλα τα παιδιά, έπρεπε να εξασφαλιστεί και η υποχρεωτικότητα της φοίτησης. Η Υπηρεσία Λαϊκής Παιδείας σημειώνει προς αντιπροσώπους των Νομών: «Σε περίπτωση που ορισμένοι γονείς και κηδεμόνες παραλείψουν το σοβαρό καθήκον να στείλουν τα παιδιά τους στο σχολείο είμαστε υποχρεωμένοι να πάρουμε μέτρα» και προσθέτει μεταξύ άλλων: «Παραπομπή στο Λαϊκό Δικαστήριο από τον Δάσκαλο του χωριού των γονιών και των κηδεμόνων που αδιαφορούν για την μόρφωση των παιδιών τους. Κόψιμο χρηματικών ενταλμάτων (...)».

Πτυχίο Απόφοιτου Λαϊκού Διδασκαλείου Πελοποννήσου   Ριζοσπάστης